Tyrolski dialekt dla początkujących

Językiem urzędowym w Austrii i Tyrolu jest oczywiście niemiecki. Kto natomiast choć raz był w Tyrolu, ten wie, że Tyrolczycy częściej niż szkolnym niemieckim, posługują się swoim własnym dialektem. Tyrolski dialekt to ważny element tożsamości mieszkańców. Tak, jak w większości krajów alpejskich, lokalne dialekty potrafią znacząco się od siebie różnić, już na poziomie dolin. Mieszkańcy doliny Zillertal, doliny Stubai i doliny Paznaun będą posługiwać się zupełnie różnym akcentem i używać różnych określeń na te same przedmioty.

Czy dogadam się w takim razie z Tyrolczykiem? Oczywiście! Każdy Tyrolczyk posługuje się oprócz regionalnego dialektu też szkolnym niemieckim i często włada biegle angielskim. Komu szczególnie przypadł do gustu tyrolski dialekt, ten sam może spróbować opanować podstawowe wyrazy i zwroty!

Pozdrowienia po Tyrolsku

W Tyrolu z zasady, wszyscy są ze sobą na „ty”.

  • Grias-di, Griaß-enk, Griaß-eich = Cześć! Witam was!
  • Pfiat-di, Pfiat-enk, Pfiat-eich = Do widzenia!

Oczywiście w Tyrolu pozdrawiamy się też „międzynarodowo”, używając zwrotów „Hallo”, czy też „Hi”. Żegnając się, często mówimy „Ciao“ lub klasycznie „Tschüss“. W sklepach i restauracjach jako gość, najczęściej usłyszymy formę grzecznościową Pan/Pani.

  • Grüß Gott = Dzień dobry!
  • Wiederschaun = Do widzenia!

Tłumaczenie drogi

Będąc w górach, na szlaku czy na stoku, prędzej czy później zdarzy nam się zapytać o drogę. Wtedy najczęściej usłyszymy takie zwroty:

  • aui, auffi = do góry
  • umi = tam za zakrętem
  • außi = na zewnątrz
  • oi, ochi = w dół
  • arschlings = do tyłu
  • grodaus = prosto
  • entn = tam
  • Bichl = wzniesienie, pagórek. Dla osoby z nizin, wzniesienie czy pagórek może od razu oznaczać górę. Na początku, mogą się więc pojawić się problemy z orientacją, co dokładnie oznacza pagórek a czym jest prawdziwa góra. W końcu w Tyrolu, góry są wszędzie.

Kulinaria i kuchnia

Co prawda w dzisiejszych czasach, prawie wszędzie znajdziemy restauracje i dania kuchni włoskiej, chińskiej czt tajskiej, warto jednak zapoznać się z nazwami tradycyjnych, tyrolskich potraw i odkrywać smaki tego regionu.

  • Kasspatzln = Käsespätzle, czyli mączne kluseczki zapiekane z serem i podawane z zasmażaną cebulką
  • Greaschtl, Gröstl = pieczone ziemniaki z wołowiną, podawane z jajkiem sadzonym
  • Kaspressknedl = knedle serowe oto prawdziwy, lokalny przysmak. Podawane są w rosole, ze świeżą sałatą lub z kiszoną kapustą.
  • Fleischkas = Leberkäse czyli pieczone mięso mielone
  • Graukas = bardzo chudy, biały ser, który w zależności od czasu leżakowania smakuje delikatnie lub bardzo intensywnie. Ma konsystencję twarożku, przypominającą polski, biały ser. Można go uwielbiać, lub nigdy się do niego nie przekonać.
  • Schwammerlen = Grzyby. Mówiąc Schwammerlen, Tyrolczycy mają najczęściej na myśli kurki.
  • Muas = Mus
  • Goggelen = Jajka
  • Weggn = Chleb
  • Oranschn = Pomarańcze
  • Melanzani = Bakłażan
  • Marün = Morele
  • Verlängata = filiżanka czarnej kawy
  • Zol’n bitte! = Proszę o rachunek
  • Hots gschmeckt? = Czy jedzenie Państwu smakowało?
  • Mogsch a Schnapsal? = Czy macie ochotę na sznaps? Najczęściej gospodarz ma na myśli trunek własnego wyrobu, z którego jest szczególnie dumny, tzw. „Selberbrennta“. Bardzo miły gest, który warto przyjąć.
  • botzn = zostawiać plamy, Botzerei = poplamione nakrycie stołu

Flirt i świętowanie po Tyrolsku

Szczególnie podczas lokalnych festynów pod namiotami tzw. Zeltfesten, warto znać znaczenie niektórych wyrazów. Na takich imprezach rzadko mówi się hoch-deutschem. A właściwie nigdy,

  • Fesches Madl, Diandl = Ładna, piękna dziewczyna
  • Fescher Bua = Przystojny mężczyzna
  • Wia hoaschn du? = Jak się nazywasz?
  • Mogsch wos trinkn? = Czy mogę zaprosić cię na coś do picia?
  • Woher kimmschn du? = Nie jesteś stąd?
  • Mogsch di herhockn? = Tutaj jest jeszcze miejsce wolne
  • Du gfolsch ma! = Podobasz mi się!
  • I mog di. = Lubię cię!
  • A Hetz machen = Dobrze się bawić
  • hetzig = Zabawny
  • losn = Słuchać
  • trotschn = Rozmawiać
  • terisch = Być głuchym, np. „I wear terisch“ – nic nie rozumiem, nic nie słyszę (bo muzyka gra za głośno)
  • tamisch sein = Być nierozgarniętym, nieskoncentrowanym, czasami też w znaczeniu kręcenia się w głowie, np. podczas szalonego tańca
  • rauschig sein = Lekki stan upojenia
  • Weiss-Sauer, Rot-Sauer = białe lub czerwone wino, rozcieńczone z wodą mineralną
  • Kracherl = Napój w stylu Almdudlera, bezalkoholowy, ziołowy
  • Zschigg = Papieros (Uwaga! W całym Tyrolu obowiązuje zakaz palenia w pomieszczeniach. Zakaz ten dotyczy również namiotów)

Uwaga! Jeśli podczas rozmowy padną takie określenia jak „Watschn” czy „Fotzn”, to znaczy że trochę przesadziliśmy z nadgorliwością i lepiej zostawić drugą osobę w spokoju. Zwroty jak „I schmier da oane“ (w wolnym tłumaczniu: posmaruję ci jednego) nie mają nic wspólnego ze smarowaniem chleba masłem. Na szczęście takie określenia padają bardzo żadko a Tyrolczycy nawet podczas świętowania, znani są ze swojego dobrego humoru.

Na wszelki wypadek

W razie małych wypadków, warto od razu wiedzieć, o co dokładnie chodzi. Bez obaw jednak! Komunikacja w czasie wypadków, najczęściej odbywa się po angielsku lub niemiecku i na pewno się dogadamy. Z ciekawości, dobrze poznać jest jednak, niektóre lokalne określenia.

  • Dokta = Lekarz
  • Apoteggn = Apteka
  • Binggl = Guz (od uderzenia)
  • Buggl = Plecy
  • Wea = Ból
  • Mir isch letz = Niedobrze mi
  • Speiberei = Wymiotowanie
  • Haxn = Nogi
  • Zeachn = Palce u stóp
  • Goschn = Twarz
  • Zennt = Zęby
  • Gnagg = Kark
  • magiern = Udawać chorego
  • Heisl = Ubikacja
  • Plumpsklo = Drewniany wychodek z wyrytym serduszkiem na drzwiach. Właściwie już niespotykany.
  • gschleinen = Spieszyć się (ewentualnie w połączeniu z „Heisl“)

Przeżycia na łonie natury

Na łonie na natury, najczęściej natrafimy na:

  • Tschurtschn = Szyszki
  • Viecher = Zwierzęta
  • Murmele = Świstaki
  • Goas = Kozy
  • Antn = Kaczki
  • Bam = Drzewo
  • Oachkatzlschwoaf = Wiewiórka. Jeśli zapytamy Tyrolczyka o jakieś słowo do nauki po Tyrolsku, na 100% usłyszymy Oachkatzlschwoaf – poprawne wymówienie tego słowa budzi respekt.

Inne popularne słowa i wyrażenia

Warto wiedzieć, aby uniknąć nieporozumień:

„Isch des bärig!“ = Nie ma nic wspólnego ani z niedźwiedziami (Bär), ani z jagodami (Beeren). Wyraża radość w znaczeniu „Czyż to nie wspaniale!“. Wyrażenie spopularyzowane przez słynnego, tyrolskiego piosenkarza i gwiazdę narciarstwa alpejskiego, Hansiego Hinterseer,

  •  „geil“ lub „cool“, często z dodatkiem „volle“, np. „volle cool“
  • „Mei schian!“ = Ależ pięknie!
  • „Na schiach!“ = Odwrotnie, do wyżej wymienionego, w użyciu też „zach“ lub „arg“
  • ge! = Nie wierzę! Aby spotęgować wyrażenie, używamy „ma ge hey!“
  • ge? = Używany na końcu, oznacza tyle co „co nie?“
  • ha? = Co proszę? Im głośniej i bardziej zachrypnięte „h“, tym lepiej!
  • = Też, również
  • amol = Kiedyś, raz
  • decht, dechtasch = A jednak
  • eh = Tak, czy tak, pewnie
  • epper = Ktoś
  • es = Wy
  • lei = Tylko
  • woi = A jednak
  • nimma = Nie, już nie
  • nocha, nochand = Później, potem
  • olm = Zawsze
  • ondersch = Inaczej

Dobrej zabawy, podczas nauki i do zobaczenia w Tyrolu!

Do góry
Newsletter

Prenumerata darmowego newslettera. Bądź na bieżąco i otrzymuj informacje z Tyrolu – Serca Alp.